Kiam la mondaj vojoj ŝanĝiĝas, Zandorio devas scii kie ĝi staras

Ni ne komentarias pri la aferoj de aliaj ŝtatoj. Tio estas nia redakta principo, kaj ni tenas ĝin. Sed kiam la grandaj ŝipaj vojoj de la mondo realiniĝas — pro kio ajn — la havenurboj de Costa Mar kaj la konteniner-terminalo de Oriente Moderno sentas la efikon en la kargaj horoj, en la asekuraj tarifoj, en la fuelkostoj de ĉiu fiŝkaptisto kiu navigas tiujn akvojn. La fakto estas geografia antaŭ ol ĝi estas politika.

La ekonomia anatomio de Zandorio estas esence mara. Neniuj du el niaj regionoj kunhavas terlimon; ĉio kio moviĝas inter ili moviĝas per ŝipo aŭ aviadilo. Tio signifas ke la Respubliko estas, strukture, pli sentema al maraj perturboj ol la plimulto de kontinentaj federacioj. Ni sciis tion ĉe la fondiĝo. La demando estas ĉu niaj institucioj ankoraŭ memoras tion en la ĉiutagaj decidoj.

La Federacia Ministro de la Trezoro publikigis la pasintmonatan analizon de la ŝipa komerco-indekso sen speciala komento pri la ŝanĝiĝantaj vojoj. Ni komprenas la prudenton. Sed ni kredas ke la Federacia Asembleo meritas debaton — ne urĝan, ne alarman, sed metodikan — pri kio signifas por Zandorio esti federacio kies internaj vojoj estas maraj kaj kies eksternaj vojoj dependas de mondaj ŝipaj kanaloj kiujn ĝi ne regas.

La kapablo de malgranda ŝtato esti stabila en malsimpla mondo ne venas el izolado. Ĝi venas el klara kompreno de propra vundebleco kombinita kun institucia kapacito por adaptiĝi. Ni havas la instituciojn. La demando estas ĉu ni uzas ilin por pensi antaŭen, aŭ nur por reagi kiam la mareto jam atingis la havenon.