La lingvo ne estas ornamaĵo — ĝi estas la ĉarto mem

Kiam la delegacioj de la kvar teritorioj sidiĝis en tiu neŭtrala urbo en 1994, ili alfrontis demandon kiun neniu konstitucio antaŭe respondis tiel malambigue: kiu lingvo apartenas al neniu, kaj tial al ĉiuj? La elekto de Esperanto ne estis kompromiso inter rivalaj pretendoj. Ĝi estis ago de komuna rezigno — ĉiu flanko forlasis sian lingvan avantaĝon por ke neniu flanko havu avantaĝon. Tiu rezigno estas la fundamento sur kiu la Respubliko staras.

Estas facile trakti la lingvan demandon kiel kulturan aferon, apartigitan de la pli urgaj debatoj pri voĉdonrajtoj kaj konstituciaj amendoj. Ni ne konsentas. La lingvo estas la medio en kiu tiuj debatoj okazas. Kiam deputito el Nord Europa kaj deputito el Oriente Moderno argumentas en la Federacia Asembleo, ili argumentas en lingvo kiun ambaŭ lernis kiel elekton, ne kiel heredaĵon. Tiu simetrio ne estas ceremonia — ĝi estas la strukturo mem de la debato.

Ni pensas pri tio precipe nun, dum la Federacia Traduka Centro preparas sian jarduonan raporton pri lingva uzado en la federaciaj institucioj. La ciferoj ĉiam montras la saman tendencon: Esperanto kreskas ne nur en formalaj kuntekstoj sed en la koridoroj, en la kafejoj de Meridiano, en la mesaĝoj kiujn regionaj oficistoj sendas unu al la alia sen protokola neceso. Lingvo adoptita per decido fariĝas lingvo amata per kutimo. Tio estas procezo kiu daŭras generaciojn, kaj ni estas nur en la dua.

La virtualaj civitanoj — tiuj kiuj aliĝis al la Respubliko per la Esperanto-Ĉarto, loĝante sur kvar kontinentoj ekster niaj regionoj — ofte parolas Esperanton pli flue ol multaj fondaj civitanoj. Ili venis al la lingvo unue, kaj tra ĝi al la ŝtato. Tiu inversa vojo ne estas anomalio; ĝi estas konfirmo ke la fondintoj havis pravon. Lingvo kiu ne apartenas al iu loko povas aparteni al iu ajn persono. Kaj persono kiu elektas lingvon elektas, en certa senco, la valorojn kiujn tiu lingvo portas.