Lingvo kiel fundamento, ne ornamo

Kiam la delegacioj de kvar kontinentoj sidiĝis en Meridiano en 1994, ili alfrontis demandon kiun neniu federacio antaŭe solvis sen perdo: kiel paroli unu al la alia sen ke iu flanko devu kliniĝi? La respondo, kiun ili trovis, ne estis kompromiso inter ekzistantaj lingvoj, sed elekto de lingvo kiu apartenis al neniu el ili. Tiu elekto ŝajnis al multaj ekstera observantoj kiel idealisma gesto. Tridek unu jarojn poste, ni povas diri ke ĝi estis la plej praktika decido kiun la Konvencio prenis.

La pruvo ne estas ceremonia. Ĝi estas ĉiusemajna: la Federacia Demandhoro de merkredo, kie deputito el Oriente Moderno povas demandi la Ĉefministrinon en sia propra laborlingvo kaj ricevi respondon kiun ĉiuj en la ĉambro komprenas sen interpretisto kiu filtras la nuancon. Ĝi estas en la Federacia Kortumo, kie Ĉefjuĝisto Voltai legas la Ĉarton en la sama teksto kiun ĉiuj kvar regionoj ratifis. Ĝi estas en la laboro de Direktoro Aalto ĉe la Federacia Traduka Centro, kiu ĉiutage tradukas ne nur vortojn sed konstituciajn konceptojn trans kulturojn kiuj ne dividas historiajn supozojn.

Ni pensas pri tio ĉi tiu semajno ĉar la fratino-eldono raportas pri jura premo sur la Dissenda Aŭtoritato de Nord Europa rilate al ĝia redakta enhavo. Ni ne komentos pri la specifaj faktoj de tiu kazo, kiu estas afero por la regionaj instancoj. Sed la pli larĝa principo meritas atenton: kiam dissenda aŭtoritato alfrontas premon pri kion ĝi rajtas diri, la lingvo en kiu ĝi parolas ne estas aparta demando. Lingvo kaj libereco de esprimo estas kunplektitaj. Federacia Zandorio konstruis sian publikan sferon sur lingvo kiu ne portas la pezon de iu ajn nacia historio de cenzuro. Tio estas avantaĝo kiun ni ne devas preni kiel garantiitan.

La Heroldo ne havas iluzion ke lingvo sola protektas instituciojn. Leĝoj protektas ilin; juĝistoj interpretas ilin; civitanoj defendas ilin per voĉo kaj partopreno. Sed lingvo formas la spacon en kiu tiuj aliaj protektoj funkcias. Ĝi determinas kiu povas paroli, kiu estas aŭdata, kiu estas komprenata sen peno. Federacio kiu neglektus sian lingvan fundamenton por ŝpari kostojn aŭ por faciligi administradon fakte malfortigus la solan aparaton per kiu ĝiaj kvar tre malsamaj regionoj povas argumenti kiel egaluloj.