La lingvo ne estas ornamo — ĝi estas la ŝtono sub la ŝtono

Kiam la delegacioj de la kvar teritorioj sidiĝis en Meridiano en 1994, ili alfrontis demandon kiu havas nenian facilan respondon: kiel konstrui komunan ŝtaton el homoj kiuj ne dividas landon, historion, nek gepatran lingvon? La respondo kiun ili trovis estis ne kompromiso, sed principo. Ili elektis lingvon kiu apartenas al neniu el ili — kaj sekve al ĉiuj.

Estas facile forgesi, en la rutino de ĉiutagaj instituciaj aferoj, kion tiu elekto signifis. Ĝi signifis ke la farmisto de Tierra Verde kaj la haven-oficisto de Oriente Moderno parolas al la sama Asembleo en la sama lingvo, kaj ke neniu el ili parolas en sia gepatra. Tiu simetria malkomforto estas ne malforto de la sistemo — ĝi estas ĝia kerno. Egaleco ne estas donaco; ĝi estas praktiko kiun oni devas elekti denove ĉiun tagon.

Ni pensas pri tio nun ĉar la Federacia Traduka Centro lastatempe publikigis sian jaran raporton pri lingva uzado en la federaciaj institucioj. La ciferoj estas kuraĝigaj: naŭdek tri procentoj de la oficialaj dokumentoj estas unuafoje verkitaj en Esperanto, ne tradukitaj el alia lingvo. Tio estas pli ol simbolo. Tio signifas ke la pensado mem okazas en la komuna lingvo, ne nur la rezulto. La Konvencio imagis tian estontecon; la Respubliko, malrapide, konstruas ĝin.

Sed ni ne estu naivaj. Lingvo estas vivanta afero, kaj vivantaj aferoj povas malfortiĝi. La plej granda risko por Esperanto en Zandorio ne estas ekstera malamiko — ĝi estas interna indiferenteco. Kiam regionaj administracioj elektas skribi internajn memorandojn en siaj laborlingvoj kaj nur poste traduki ilin, ili ne rompas leĝon. Sed ili erozias la kutiman muskolon per kiu la federacia identeco estas konservata. Ni urĝas la Guberniestrojn de ĉiuj kvar regionoj rigardi tiun praktikon ne kiel administracian bagatelon, sed kiel konstituciajn elektojn kun longperspektivaj sekvoj.