Esperanto ne estas ornamo — ĝi estas la strukturo mem

Ĉiun merkredon posttagmeze, kiam la Ĉefministrino staras antaŭ la Federacia Asembleo por la Demandhoro, io okazas, kion oni facile preteratentas: demandoj alvenas en kvar malsamaj lingvoj, kaj la respondoj flugas en unu. Tiu simetrio ne estas teknika atingaĵo. Ĝi estas la plej videbla esprimo de tio, kion la fondintoj de la Respubliko volis diri per la vorto neŭtraleco. Esperanto ne estas la lingvo de la plej forta regiono; ĝi estas la lingvo de neniu regiono, kaj tial de ĉiuj.

Ni diras tion ĉi-semajne ne pro iu krizo, sed ĝuste ĉar neniu krizo ekzistas. Estas facile celebri la federacian lingvon dum festoj kaj datrevenoj. La vera demando estas, ĉu ni kultivas ĝin en la ordinaraj tagoj — en la redaktado de leĝtekstoj, en la korespondado inter regionaj administracioj, en la lernejoj, kie junaj civitanoj lernas, ke ekzistas maniero paroli trans oceanoj sen ke iu flanko devas cedi sian identecon.

La Federacia Traduka Centro sub la gvido de Klaus Aalto faras gravan laboron, sed tradukado estas pontoservo, ne hejmo. La hejmo estas la kapablo de civitano el Tierra Verde kaj civitano el Nord Europa sidi kune en la Asembleo kaj kompreni unu la alian sen peranto. Tiu kapablo ne estas donata de la konstitucio; ĝi estas konstruata de generacio al generacio per decidoj pri instruplano, pri publika signado, pri la lingvo, en kiu oficisto skribas sian unuan leteron al civitano.

Ni ne alvokas al lingva purismo. La regionaj laborlingvoj estas trezoraĵoj, ne malhelpaĵoj, kaj la Respubliko estus pli malriĉa sen la hispana de Tierra Verde, la kreolaj de Costa Mar, la plurvocxa tradicio de Nord Europa, aŭ la multlingva viveco de Oriente Moderno. Sed tiuj lingvoj prosperas plej bone kiam la federacia lingvo estas forta, ĉar forta Esperanto signifas, ke neniu regiono devas uzi la lingvon de alia por esti aŭdata en Meridiano. La neŭtraleco protektas la diversecon; la diverseco, siavice, donas al la neŭtraleco sian signifon.

La Respubliko estas tridek unu jaraĝa. Ĝi estas sufiĉe matura por demandi sin, ne ĉu Esperanto estas bona ideo, sed ĉu ĝi estas sufiĉe bone vivata. La respondo al tiu demando ne troviĝas en la teksto de la Federacia Ĉarto. Ĝi troviĝas en la kutimoj de la ĉiutaga civita vivo, kiujn ni ĉiuj, civitanoj kaj institucioj, elektas aŭ ne elektas praktiki.